Długa droga do Europy
Ojczyzną sztuki Bonsai są Chiny, chociaż wiele osób mylnie za jej kolebkę uważa Japonię. Spowodowane może to być etymologią samego słowa bonsai. Określenie to jest japońskim słowem-idiomem, który w bezpośrednim przekładzie na język polski brzmi "bon", czyli płaska taca lub też pojemnik i "sai", czyli roślina lub też kilka roślin. Według wielu dostępnych źródeł Japonia dopiero w VIII w. n.e włączyła sztukę Bonsai w skład swoich tradycji. Nie zmienia to jednak faktu, że bardzo mocno zakorzeniła się ona w tym społeczeństwie. Dzięki zamiłowaniu Japończyków do tej sztuki, przetrwała ona do dnia dzisiejszego i stała się popularna na innych kontynentach.
Bonsai swoją popularność w Europie zdobyła w XX wieku, a do Polski dotarła dopiero kilka lat temu. Dzisiaj podbija serca wielu miłośników roślin w naszym kraju. Nic w tym dziwnego, gdyż „mistrzowie” - bo tak nazywani są ludzie od lat zajmujący się tym kunsztem, potrafią przemienić drzewka i krzewy w prawdziwe dzieła sztuki.
Zrozumieć sztukę Bonsai
Bonsai, najprościej mówiąc, to zminiaturyzowane drzewko, uprawiane przeważnie w płaskich doniczkach oraz przycinane w taki sposób, aby naśladowało naturalnie rosnące dojrzałe drzewo. Aby zrozumieć sztukę Bonsai, powinniśmy nauczyć się obserwować naturę i wiernie ją naśladować. Jeżeli jesteśmy miłośnikami przyrody, nie powinniśmy mieć problemu ze zrozumieniem istoty tego kunsztu. Środowisko naturalne wokoło nas może być doskonałą inspiracją dla tworzenia naszych małych dzieł sztuki. Niejednokrotnie spotykamy drzewa, które swoim wyglądem potrafią wprowadzić w zachwyt, zdziwienie, skłaniają do refleksji lub w jakiś sposób zwracają na siebie uwagę.
Drugą, bardziej wymagającą częścią sztuki Bonsai, jest przeniesienie naszych obserwacji na drzewko, które chcemy uformować. Jako główny cel powinniśmy przyjąć wierne odtworzenie dojrzałego drzewa w wersji miniaturowej. Oczywiście, zgadzam się z faktem, że każde drzewo jest inne i trudno będzie stworzyć drugie identyczne. Nie mniej jednak, możemy skupić się na kilku charakterystycznych szczegółach, które wykorzystamy tworząc nasze drzewko bonsai. Dzięki wcześniejszej obserwacji przyrody, nasze głowy wypełnione są inspiracjami pochodzącymi wprost z natury. Postarajmy się teraz je wykorzystać.
Gdzie szukać Bonsai?
Zastanawiacie się pewnie skąd pozyskać materiał do formowania? Od razu wyjaśnię, że nasiona Bonsai nie istnieją, pomimo iż niejednokrotnie spotkałem się z propozycjami ich sprzedaży. Sam fakt używania tego terminu świadczy o kompletnym braku wiedzy oraz ignorancji. Sugeruje on, że istnieją nasiona, z których po wysianiu wyrosną małe pięknie ukształtowane drzewka bonsai. Nic bardziej błędnego! Bonsai przecież nie jest osobnym gatunkiem drzewa. W poszukiwaniu materiału na Bonsai, tak jak w przypadku poszukiwania inspiracji, możemy czerpać z otaczającego nas świata przyrody. Do formowania nadają się właściwie wszystkie drzewa czy krzewy, które nam się spodobają. Jeżeli w Twoim ogródku rośnie kilkuletnia brzoza lub dąb, to świetnie się składa, gdyż właśnie znalazłeś bardzo dobry materiał do uformowania. Jeżeli jest ono dodatkowo odpowiednio rozgałęzione, masz wyjątkowe szczęście, gdyż po włożeniu odrobiny pracy i serca będziesz właścicielem pięknego Bonsai.
Jeżeli jest to Twój pierwszy kontakt ze sztuką Bonsai, powinieneś poznać znaczenie dwóch podstawowych pojęć, będących nieodzownym elementem kształtowania drzewek. Mam na myśli przycinanie, oraz drutowanie. Są to zabiegi pielęgnacyjne, mające na celu uformowanie kształtów jakie sobie założyliśmy. Przy użyciu drutu, nożyczek oraz kilku niezbędnych narzędzi, musisz sprawić, aby Twoje kilkuletnie drzewko po pewnym czasie mogło nosić dumną nazwę Bonsai.
Sztuka ta wymaga od nas znajomości konkretnych gatunków drzew, abyśmy mogli w pełni zapewnić im warunki jak najbardziej przypominające te, w których żyją naturalnie. Można pokusić się o stwierdzenie, że sztuka Bonsai naśladuje naturę, ingerując w nią tylko wtedy, gdy zachodzi taka konieczność.
Ważne elementy kompozycji
Na całość kompozycji składają się nie tylko koncepcja oraz roślina, którą będziemy formować. W procesie tworzenia bonsai bardzo ważną rolę odgrywa doniczka, w której umieścimy roślinę. Jest ona nieodzownym elementem całości, z którą powinna ściśle współgrać. Ważną rolę pełnią również elementy składające się na otoczenie naszego Bonsai, takie jak mchy oraz kamienie. Mistrzowie tej japońskiej sztuki potrafią, dzięki sprytnym zabiegom, nadać swojej kilkuletniej roślince, wygląd sędziwego drzewa. Jednym z nich może być odkrycie najgrubszych korzeni, które zazwyczaj są schowane pod warstwą ziemi. Sprawi to wrażenie solidnej podstawy oraz sędziwego wieku.
Sztuka Bonsai nie ogranicza się do krótkiego opisu, na który sobie pozwoliłem. Aby zgłębić tajniki tego niezwykłego kunsztu, adepci potrzebują wielu lat. Mam jednak nadzieję, że artykuł ten przyczyni się do rozwoju pasji i zachęci czytelników do zagłębienia się w tym temacie. Sztuka Bonsai nie należy do najłatwiejszych, tym większą sprawiając radość, kiedy nasze wysiłki przynoszą imponujący efekt w postaci wspaniałego drzewka.
Tekst: Roman Bloch